Οι Διαταραχές λόγου – ομιλίας είναι “σκληρές” ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, μα η αξιολόγηση και η πρώιμη παρέμβαση είναι το “κλειδί”.
Οι Διαταραχές λόγου – ομιλίας είναι “σκληρές” ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, μα η αξιολόγηση και η πρώιμη παρέμβαση είναι το “κλειδί”.
ΑμΕΑ δεν σημαίνει τίποτα διαφορετικό από εσένα, εμένα, εμάς. Είναι όλα εκείνα τα άτομα που είτε γεννήθηκαν με αναπηρία ή σε χρόνο μηδέν έχασαν την “τυπική” καθημερινότητα τους και επικοινωνία. Δεν παύουν ποτέ όμως να έχουν ίσες ευκαιρίες στην υγεία και την εκπαίδευση. Άτομα που έχουν τις ίδιες δυνατότητες για προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική εξέλιξη. Άτομα με ευαισθησίες, ικανότητες και ταλέντα.
3 Δεκεμβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία (International Day of Persons with Disabilities) με περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να πάσχουν από κάποιας μορφής αναπηρία, το 80% των οποίων ζει στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Πως εξασφαλίζονται όλα τα παραπάνω δίχως επικοινωνία;
Η AAC καλύπτει ένα ευρύ φάσμα τεχνικών που υποστηρίζουν ή αντικαθιστούν την προφορική επικοινωνία. Αυτές περιλαμβάνουν πίνακες επικοινωνίας εικόνων, πίνακες γραμμάτων, δείχνοντας σύμβολα ή αντικείμενα και συσκευές παραγωγής ομιλίας.
Αν νομίζετε ότι εσείς ή κάποιος που γνωρίζετε μπορεί να ωφεληθεί από τη χρήση AAC, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε έναν λογοθεραπευτή (SLT) για να ζητήσετε μια διεπιστημονική αξιολόγηση για να εντοπίσετε προσεγγίσεις ή εξοπλισμό που μπορεί να χρειαστείτε.
Θυμηθείτε, η αναπηρία να μην έχεις κάτι να πείς είναι χειρότερη από το να μη μπορείς να μιλήσεις!
Ένα μεγάλο ερώτημα όλων των γονιών είναι πότε θα μιλήσουν τα παιδιά τους, για να ακολουθήσει το επόμενο ερώτημα αν τα «λέει καλά» και να συνεχιστεί με το αν «είναι φυσιολογικό όπως τα λέει».
Οι Διαταραχές λόγου – ομιλίας είναι “σκληρές” ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, μα η αξιολόγηση και η πρώιμη παρέμβαση είναι το “κλειδί”.
Να θυμάστε πάντα:
Το κάθε παιδί έχει διαφορετικό ρυθμό εξέλιξης, με συνέπεια να υπάρχουν διάφορες αποκλίσεις κατά την ανάπτυξη.
Τι σημαίνει κοινωνική χρήση της γλώσσας;
Έχετε καλέσει στο σπίτι σας για φαγητό φίλους, συναδέλφους. Όλα τα έχετε ρυθμίσει όπως πρέπει και όλα φαίνονται να λειτουργούν όπως τα θέλετε. Το παιδί σας βλέπει έναν από τους καλεσμένους να παίρνει ένα γλυκό στα χέρια του και του λέει: “θα παχύνεις κι άλλο!”
Είναι από τις στιγμές που κοκκινίζετε, ντρέπεστε , που εύχεστε να υπήρχε αυτό το κουμπάκι το delete να διαγράψετε από τα αυτιά όλων ότι ακούστηκε. Όμως δεν υπάρχει!
Θυμώνετε γιατί θεωρείτε ότι όλοι θα σκέφτονται τι αγωγή έχετε δώσει στο παιδί σας, ή ότι μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι δικό σας σχόλιο που μετέφερε απλά το παιδί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το παιδί δεν θα ήθελε να κάνει κακό. Σίγουρα δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό σας ότι μπορεί το παιδί να μην γνωρίζει πως να χειριστεί τις κατάλληλες λέξεις στις αντίστοιχες κοινωνικές περιστάσεις, δηλαδή την κοινωνική χρήση της γλώσσας .
Αλλά και εμείς ως ενήλικες μπορούμε να έχουμε έναν ξεκάθαρο λόγο, με πολύπλοκες προτάσεις, σωστή γραμματική, αλλά ακόμα και έτσι να έχουμε πρόβλημα στην επικοινωνία. Γιατί ;…πολύ απλά δεν γνωρίζουμε τους κανόνες της κοινωνικής χρήσης της γλώσσας, την πραγματολογία.
Πώς εννοούμε περισσότερα από αυτά που λέμε; Πώς ως συνομιλητές, αντιλαμβανόμαστε αυτά που υπονοούνται; Ποιες είναι οι ερμηνείες που προκύπτουν όταν παραβιάζονται τα αξιώματα της συνομιλίας;
Πώς εννοούμε περισσότερα από αυτά που λέμε; Πώς ως συνομιλητές, αντιλαμβανόμαστε αυτά που υπονοούνται; Ποιες είναι οι ερμηνείες που προκύπτουν όταν παραβιάζονται τα αξιώματα της συνομιλίας;
Ποια είναι τα Αξιώματα Συνομιλίας;
Κάθε παράβαση από τα ακόλουθα αξιώματα συνομιλίας κατά Grice οδηγούν σε επικοινωνιακά ολισθήματα, παρεξηγήσεις, παρερμηνείες :
- Ποσότητας (maxim of quantity): Πείτε ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα από όσα απαιτεί το θέμα.
- Συνάφειας (maxim of relation): Να είστε συναφείς με το θέμα της συνομιλίας
- Τρόπου (maxim of manner): Να είστε σύντομοι και μεθοδικοί, αποφεύγοντας την αμφισημία και την ασάφεια.
- Ποιότητας (maxim of quality): Μην ψεύδεστε. Μην ισχυρίζεστε πράγματα που δεν μπορείτε να τα υποστηρίξετε.
Συνοψίζοντας τα παραπάνω η Πραγματολογία καταλήγει σε τρεις βασικούς επικοινωνιακούς κανόνες , οι οποίοι καθορίζουν πως :
Χρησιμοποιούμε την γλώσσα με διαφορετικούς σκοπούς:
- χαιρετισμό
- πληροφόρηση
- αίτηση, απαίτηση
- υπόσχεση
- ζήτηση
Αλλάζουμε την γλώσσα σύμφωνα με τις επικοινωνιακές ανάγκες και τον δέκτη
- μιλάμε διαφορετικά σε ένα παιδί από ότι έναν ενήλικα
- δίνουμε πρόσθετες πληροφορίες στον δέκτη αν το θέμα του είναι άγνωστο, για να είναι πιο οικείο
- μιλάμε διαφορετικά μπροστά σε ένα ακροατήριο, στη δουλειά από το σπίτι ή τους φίλους μας
Ακολουθούμε κανόνες για τις συζητήσεις μας, την αφήγηση
- μιλάμε με την σειρά μας σε μια συζήτηση
- εισάγουμε το θέμα συζήτησης
- παραμένουμε στο θέμα συζήτησης
- επαναδιατυπώνουμε κάτι που δεν έγινε κατανοητό
- χρησιμοποιούμε λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία (ομιλία, στάση σώματος, κινήσεις χεριών κα)
- διατηρούμε την σωστή απόσταση από τον συνομιλητή μας
- ξέρουμε να χρησιμοποιήσουμε σωστά τις εκφράσεις του προσώπου και την βλεμματική επαφή
Οι κανόνες μπορεί να διαφέρουν διαπολιτισμικά αλλά θα πρέπει να είναι σαφείς ανάμεσα στα άτομα που προσπαθούν να επικοινωνήσουν.
Ένα άτομο (ενήλικας ή παιδί) με πρόβλημα στην πραγματολογία του:
- λέει ακατάλληλα ή άσχετα πράγματα κατά τη διάρκεια των συνομιλιών
- λέει ιστορίες με αποδιοργανωμένο τρόπο
- έχει μικρή ποικιλία στη χρήση της γλώσσας
Δεν είναι ασυνήθιστο τα παιδιά να έχουν προβλήματα επικοινωνίας σε κάποιες περιπτώσεις. 
Ωστόσο, εάν τα προβλήματα στην χρήση της κοινωνικής γλώσσας συμβαίνουν συχνά και φαίνονται ακατάλληλα για την ηλικία του παιδιού, ίσως υπάρχει πραγματολογική διαταραχή.
Οι διαταραχές στην επικοινωνία συχνά συνυπάρχουν με άλλα γλωσσικά προβλήματα, όπως την ανάπτυξη λεξιλογίου ή τη γραμματική. Τα άτομα επίσης που ανήκουν στο φάσμα του αυτισμού έχουν πραγματολογικά προβλήματα.
Τα προβλήματα στην πραγματολογία μπορούν να μειώσουν την κοινωνική συμμετοχή και το κοινωνικό περιβάλλον να αποκλείει ταυτόχρονα τα άτομα με πραγματολογική διαταραχή.
Πολλές φορές στην καθημερινότητα μας ο όρος αφασία χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάτι που παρουσιάζει ενδιαφέρον, που είναι ευχάριστο, διασκεδαστικό “Kοίτα αυτό το κουταβάκι, δεν είναι αφασία;”.
Άλλες φορές η λέξη αφασία χρησιμοποιείται για κάποιον που παρουσιάζει ενδιαφέρον, που είναι ευχάριστος ή διασκεδαστικός: “Mεγάλη αφασία αυτός ο αδερφός σου!”.
Στην πραγματικότητα αφασία ονομάζεται η διαταραχή ή η απώλεια της ικανότητας του ανθρώπου να χρησιμοποιεί ή να κατανοεί τον προφορικό ή γραπτό λόγο, η οποία οφείλεται σε βλάβη αντίστοιχων κέντρων του εγκεφάλου. Είναι μια διαταραχή που εμφανίζεται περίπου στο 25- 40% των εγκεφαλικών επεισοδίων και μπορεί να διαταράξει σοβαρά τη ζωή ενός ατόμου. Η δυσκολία του ασθενούς προκύπτει από εγκεφαλική βλάβη σε περιοχές που ελέγχουν γλωσσικές λειτουργίες, με αποτέλεσμα δυσκολίες στην γλωσσική παραγωγή, στην κατανόηση της γλώσσας, την ανάγνωση και τη γραφή.
Η αφασία μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά εμπόδια στην επικοινωνία και να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, απογοήτευση τόσο τον ίδιο τον ασθενή όσο και τους αγαπημένους του.
Παρά τις δυσκολίες στην επικοινωνία που προκύπτουν πάντα υπάρχουν τρόποι με τους οποίους οι σύζυγοι, τα παιδιά και οι φίλοι μπορούν να επικοινωνούν καλύτερα με κάποιον που έχει αφασία. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι ενώ ένα άτομο με αφασία μπορεί να έχει δυσκολία στην ομιλία και την επεξεργασία της γλώσσας, η αφασία όμως δεν επηρεάζει την ευφυΐα του. Η επικοινωνία στην αφασία γίνεται ευκολότερη για όλους εφόσον:
1. Προκαλέσετε την προσοχή του ατόμου πριν αρχίσετε να μιλάτε.
2. Διατηρήστε βλεμματική επαφή και παρακολουθήστε τη γλώσσα του σώματος και τη χρήση χειρονομιών.
3. Ελαχιστοποιήστε ή εξαλείψτε το θόρυβο του περιβάλλοντος, όπως της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου ή άλλων ανθρώπων που βρίσκονται γύρω σας.
4. Κρατήστε την ένταση της φωνής σας σε κανονικό επίπεδο. Μην μιλάτε δυνατά εκτός εάν το άλλο άτομο σας ζητήσει να το κάνετε.
5. Κρατήστε την επικοινωνία απλή αλλά σε επίπεδο ενηλίκων. Μην μιλάτε στο άτομο με αφασία σαν να μην καταλαβαίνει ή σαν να είναι ¨μωρό”.
6. Απλοποιήστε τις προτάσεις σας και δώστε έμφαση στις λέξεις-κλειδιά.
7. Μειώστε το ρυθμό ομιλίας σας, χωρίς να αγγίζετε την υπερβολή.
8. Να είστε υπομονετικοί, δίνοντας χρόνο στον άνθρωπο που παρουσιάζει αφασία να μιλήσει. Απολαύστε την επιθυμία του να ολοκληρώσει προτάσεις ή να προφέρει λέξεις, να επικοινωνήσει.
9. Επικοινωνήστε με οποιοδήποτε τρόπο, με σχέδια, χειρονομίες, γραφή και με τις εκφράσεις του προσώπου πέραν από την ομιλία. Ενθαρρύνετε το άτομο να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε τρόπο το διευκολύνει.
10. Χρησιμοποιήστε περισσότερες ερωτήσεις κλειστές (ναι /όχι ) παρά ανοιχτές ερωτήσεις.
11. Ενθαρρύνετε όλες τις προσπάθειες να μιλήσει και αγνοείστε τυχόν λάθη. Αποφύγετε να εστιάζετε στην τέλεια παραγωγή κάθε λέξης.
12. Υποστηρίξτε και ενθαρρύνετε το άτομο με αφασία να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στις οικογενειακές και κοινοτικές κοινωνικές δραστηριότητες. Αυτές οι τεχνικές είναι χρήσιμες όχι μόνο για τους αγαπημένους αλλά για οποιονδήποτε στην κοινότητα που αλληλεπιδρά με κάποιον που πέρασε εγκεφαλικό επεισόδιο.
μιλώ επικοινωνώ
Χαρίκλεια Αναστασοπούλου
H απραξία λόγου επηρεάζει 1-2 παιδιά στα 1000, με μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης στα αγόρια (2-3 αγόρια/1 κορίτσι).
Το ποσοστό αυξάνει όταν συνυπάρχουν άλλες καταστάσεις.
Η παιδική απραξία λόγου είναι μια νευρολογική κινητική διαταραχή αγνώστου αιτιολογίας τις περισσότερες φορές.
Τα παιδιά αντιμετωπίζουν προβλήματα στην παραγωγή ήχων, συλλαβών, λέξεων όχι όμως ως αποτέλεσμα μυϊκής αδυναμίας ή παράλυσης, αλλά λόγω αδυναμίας στην ακρίβεια και συνέπεια των αρθρωτικών κινήσεων.
Βέβαια η απραξία του λόγου μπορεί να παρουσιαστεί και ως αποτέλεσμα κάποιας νευρολογικής βλάβης (γνωστής ή άγνωστης αιτιολογίας ή και ως ιδιοπαθής νευρογενής διαταραχή ομιλίας ).
Η βασική δυσκολία είναι στο σχεδιασμό ή / και τον προγραμματισμό της κίνησης των αρθρωτών μυών, με συνέπεια λάθη στην παραγωγή λόγου και της προσωδίας .
Έτσι ενώ το παιδί ξέρει τι θέλει να πει και πως πρέπει να ακουστεί, έχει δυσκολία να συντονίσει τις μυϊκές ομάδες που απαιτούνται για την παραγωγή της κάθε λέξης.
Οι φωνολογικές αναπαραστάσεις δεν μπορούν να «μεταφραστούν» σε κινήσεις. Αυτά είναι τα τυπικά χαρακτηριστικά της απραξίας, η οποία επηρεάζει την χωροταξική ενημερότητα και την αισθητηριακή αντίληψη.
Επειδή κάθε παιδί έχει διαφορετικό προφίλ ως προς τις δυσκολίες του που εμφανίζει, κατατάσσουμε τα συμπτώματα απραξίας βάσει της χρονολογικής ηλικίας των παιδιών:
Σε πολύ μικρά παιδιά
-
Δεν βαβίζουν (μπα, μπα,…) ως μωρά
-
Καθυστερούν στην παράγωγη των πρώτων λέξεων
-
Χρησιμοποιούν λίγα σύμφωνα και φωνήεντα στον λόγο τους
-
Εμφανίζουν πρόβλημα στην σύνθεση ήχων. Παρουσιάζουν μεγάλης διάρκειας παύσεις ανάμεσα στις λέξεις ( αναζητούν τον σωστό ήχο και την σωστή θέση άρθρωσης)
-
Απλοποιούν λέξεις με αντικατάσταση των δύσκολων αρθρωτικά ήχων με ευκολότερους, ή την απαλοιφή τους.
-
Ίσως σε κάποια παιδιά να συνυπάρχουν προβλήματα σίτισης (σιελόρροια, αδυναμία σύγκλεισης γνάθων κλπ)
Σε μεγαλύτερα παιδιά
-
Κάνουν λάθη που δεν είναι λάθη λόγω ανωριμότητας
-
Κατανοούν καλύτερα τον λόγο από το να κάνουν παραγωγή λόγου
-
Δυσκολεύονται στην μίμηση του λόγου αλλά η δυσκολία τους είναι μεγαλύτερη στον αυθόρμητο λόγο.
-
«Αναζητούν» τους ήχους ή τις λέξεις όταν πρόκειται να μιλήσουν. «Αναζητούν» την θέση για να συντονίσουν τα χείλη, την γλώσσα και την γνάθο, προκειμένου να πετύχουν την σωστή άρθρωση.
-
Παρουσιάζουν μεγαλύτερη δυσκολία σε μεγάλου μήκους λέξεις (τρισύλλαβες/ τετρασύλλαβες κ.α) . Η δυσκολία τους αυξάνεται όταν βρίσκονται σε κατάσταση στρες.
-
Υπάρχει δυσκολία να γίνει κατανοητός ο λόγος τους από κάποιον άγνωστο ακροατή.
-
Ο λόγος τους συνήθως είναι μονότονος, ασταθής ή τονίζουν λάθος συλλαβές .
Άλλα πιθανά προβλήματα
-
Καθυστέρηση στην ανάπτυξη της γλώσσας
-
Προβλήματα εκφραστικότητας , προβλήματα στην σειρά ή στην ανάκληση των λέξεων
-
Δυσκολία στην λεπτή κινητικότητα
-
Υπερευαισθησία ή υπο-ευαισθησία στην στοματική κοιλότητα ( δυσαρέσκεια στο βούρτσισμα των δοντιών, αδυναμία εντοπισμού αντικειμένου μέσω της αφής μέσα στο στόμα κ.α).
-
Πολλά παιδιά παρουσιάζουν προβλήματα στον συλλαβισμό, στην γραφή ή όταν μαθαίνουν να διαβάζουν.
Σημαντικό είναι να γνωρίζουμε, ότι αν το παιδί έχει «αναπτυξιακή απραξία» τότε αναφερόμαστε σε μια δυσκολία που δεν θα ξεπεράσει εύκολα μόνο του.
Η ανάπτυξη του λόγου δεν ακολουθεί τα τυπικά πρότυπα .
Η βοήθεια ειδικού είναι απαραίτητη για να μπορέσει να παρουσιάσει πρόοδο.
Στην πραγματικότητα δεν μιλάμε για θεραπεία, αλλά ότι με την κατάλληλη , εντατική παρέμβαση μπορεί να παρουσιάσει σημαντική πρόοδο.
Η κατανόηση του μηχανισμού της απραξίας λόγου απαιτεί καλή γνώση των διαταραχών λόγου που σχετίζονται με την διακοπή της φωνολογικής επεξεργασίας. Για αυτό το λόγο πρέπει να γίνεται διαφοροδιάγνωση με την στοματο- προσωπική απραξία, δυσαρθρία, ή φωνολογική διαταραχή από ειδικό.
Η σωστή ενημέρωση και πρώιμη παρέμβαση βοηθούν, τόσο το άτομο που έχει απραξία όσο και το περιβάλλον του, να κατανοήσουν τις δυσκολίες και να τις αντιμετωπίσουν ευκολότερα.
Η σωστή ενημέρωση και πρώιμη παρέμβαση βοηθούν, τόσο το άτομο που έχει απραξία όσο και το περιβάλλον του, να κατανοήσουν τις δυσκολίες και να τις αντιμετωπίσουν ευκολότερα.
Αναγνωρίστε τα σημάδια που σας «εκπαιδεύουν» για τις προειδοποιητικές ενδείξεις των διαταραχών επικοινωνίας. Η Ομιλία, η γλώσσα, και οι διαταραχές ακοής είναι θεραπεύσιμες και η έγκαιρη διάγνωση τους είναι μια σημαντική συμβολή στην ταχύτερη ανάκτηση, τη σύντομη περίοδο θεραπείας, και στη μείωση του κόστους για τα ίδια τα άτομα και την κοινωνία.